درباره مرحوم حسینعلی البرز - بنیاد فرهنگی البرز

درباره مرحوم حسینعلی البرز

درباره مرحوم حسینعلی البرز

واقف و مؤسس بنیاد فرهنگی البرز، مرحوم حسینعلی البرز است که به سبب تنوع اقداماتش در سال­های قبل از تأسیس بنیاد و سپس تمرکز فعالیت­ها در این بنیاد، می‌باید با هدف معرفی الگوهای موفقی از واقفین خیراندیش، ایشان را به عنوان چهره ماندگار وقف علمی به جامعه معرفی نمود.

البرز در سال 1285 شمسی در تهران متولد شد. مادرش را در سن دو سالگی از دست داد. در هفت سالگی وارد مدرسه قزاقخانه که در آن زمان روس­ها تأسیس کرده بودند، شد اما به دلیل اینکه فارغ التحصیلان این مدرسه می بایست به خدمت ارتش درمی­آمدند، با رضایت پدر و تغییر رشته، وارد کالج البرز شد.

پس از اخذ دیپلم در سال ۱۳۰۴ شمسی، به دلیل تسلط به زبان‌های انگلیسی و روسی به عنوان مترجم وارد وزارت مالیه (دارایی فعلی) شد. پس از مدتی به سبب بیماری برونشیت و بنابر تجویز پزشک به خوزستان منتقل گردید اما خواسته­های نامشروعی که خوانین محل در باب نحوه پرداخت مالیات داشتند، او را از خدمت در وزارت دارایی منصرف ساخت و با بازگشت به تهران، پس از مدتی به عنوان منشی شعبه اول به استخدام وزارت عدلیه درآمد.

بنا به درخواست پدر که آرزوی ازدواج تنها پسرش را داشت، در سال ۱۳۱۰ شمسی، با خانمی فهمیده و خداشناس بنام فخرالزمان ازدواج کرد اما با فوت پدر، سرپرستی خانواده‌ی بدون درآمد و چند نفره خود و پدر بر عهده او قرار گرفت.

به دنبال این شرایط بود که فساد اداری حاکم بر مشاغل دولتی از یک سو و مشکلات معیشتی از سویی دیگر، البرز را مجبور به کناره­گیری از کار دولتی کرد.

او در سال 1312 در اولین اقدام اقتصادی آزاد، با شرکت و برنده شدن در یک مناقصه دولتی طی ابتکار عملی مناسب، توانست از سود آن با خرید مغازه‌ای در خیابان فردوسی، مقدمات تجارت با کشور آلمان را فراهم کند و در ادامه با کار شبانه روزی و تلاش طاقت فرسا در مدت سه سال، موفق به دریافت نمایندگی یازده شرکت معتبر آلمانی (موتورسیکلت، دوچرخه، رادیو،گرامافون و …) شد.

بدین ترتیب عملاً البرز بدون ارث مادی از پدر و صرفاً با تکیه بر توان و تعهد شخصی، ضمن معرفی خود به عنوان یکی از پنجاه کُنشگر اقتصادی 150 سال اخیر ایران، توانست سرمایه معتنابهی را برای خود رقم بزند.

 البرز در سال ۱۳۴۲ شمسی با تأسیس و وقف بنیاد فرهنگی البرز با هدف كمك به اشاعه فرهنگ كشور و تجلیل از مقام علمی دانشمندان و پژوهندگان برتر ایرانی و تشویق دانشجویان و دانش­آموزان برگزیده و نوباوگان و نوجوانان با استعداد ایرانی، از طریق اعطای “جایزه بنیاد البرز” توانست روح والای خود را در انجام اقدامات خیر و ماندگار متعدد در مابقی سالهای حیاتش ارضاء نماید.

حاصل ازدواج البرز، سه فرزند دختر بنام­های ودیعه، طلیعه و منیژه بود که آنان نیز افرادی خیر و دارای تحصیلات عالیه بودند بطوری‌که مرحوم البرز بارها از فرزندان خود با افتخار یاد کرده است. او درباره دختران خود می‌گوید:

« … برای برخی این توهّم پیش آمده که من با نهادن همه هستی خود در بنیاد فرهنگی، آنان را از ارث محروم نمودم، اما من ارث باارزش‌تری برای آنان باقی گذاشتم دانش و انسانیت. این دانش را آنان در پناه کوشش‌های شبانه روزی خود به دست آوردند و انسانیت را از دامن مادری با تقوی و نیک سرشت آموختند. مهم اینجاست که خود فرزندان من با پرورش صحیح خود احساس کردند که هیچ نیازی به میراث من ندارند. آنها نه تنها به من نیاز ندارند بلکه آنچه را هم من به عنوان جایزه حسن تحصیل، سالها پیش به آنها بخشیده بودم و ارزش فعلی آن بیش از ۲۰ میلیون ریال است، به میل خود با همان نیتی که داشتم و دارم، وقف هدف بنیاد نمودند و این به راستی باعث سرافرازی من است؛ … من تصمیم گرفتم این ثروت را به جای آنکه در اختیار بازماندگان خویش قرار دهم، تماماً در اختیار فرزندان وطن که آنان را نیز فرزندان خود می دانم، قرار دهم تا به نحو شایسته­تری به مصرف برسد.»

مرحوم حسینعلی البرز که به دلیل درمان بیماری خود به کشور کانادا سفر کرده بود، در 26 مهرماه 1377 فوت نمود و در همانجا به خاک سپرده شد.

 

برخی از اقدامات خیرخواهانه و ماندگار متعدد مرحوم البرز

اقدامات خیرخواهانه مرحوم البرز را می‌توان به دو مرحله‌ی قبل و بعد از تأسیس بنیاد فرهنگی البرز تقسیم نمود.

اهم اقدامات او طی سال‌های 1324 تا سال 1341 بسیار متنوع و متعدد است که اهم آنها عبارتند از: اهدای يك دستگاه بيمارستان سيار مجهز به اتاق عمل و چشم پزشكي با مشاركت فرزندان به جمعيت هلال احمر فعلي؛ احداث سالن انتظار بيماران در بيمارستان امام خميني فعلي؛ اهدای چندين دستگاه مولد توليد برق به بيمارستان­ها جهت جلوگيري از توقف در عمل جراحي؛ اهدای تمامی تجهيزات اتاق عمل بيمارستان اميراعلم؛ اهدای تعدادی تخت بيمارستاني و پتو به بيمارستان امام خميني فعلي؛ اهدای وسایل کامل جراحی فک و صورت به دانشکده پزشکی دانشگاه تهران؛ اهدای پتو به زلزله زدگان لار در استان فارس؛ کمک نقدی و اهدای لباس به بیماران و دانش­آموزان بی‌بضاعت؛ ساخت و اهدای مدرسه و آب انبار در سوهانک و شادآباد تهران و …

از آنجا که اقدامات خیرخواهانه و انسان دوستانه پراکنده نمی­توانست حس نوع دوستی البرز را اقناع کند، در تاریخ 27 اسفند سال 1342 تمام اموال خود را با تأسیس بنیاد فرهنگی البرز با سرمایه‌ای معادل سرمایه ایجاد یک بانک خصوصی در کشور وقف نمود. با این حال بعد از تأسیس بنیاد و بر حسب شرایط، اقدامات نیکی را طی سال‌های 1345 تا سال 1355 انجام داد که برخی از آنها عبارتند از: کمک به سيل زدگان پاكستان؛ کمک به گرسنگان آفريقا؛ پرداخت كمك هزينه تحصيلي به دانش­آموزان ايراني در كشور عراق؛ پرداخت هزینه ساخت كتابخانه در مدرسه البرز فعلي و دانشگاه اميركبير؛ بورس دو کودک خردسال از آغاز دورۀ تحصیلی متوسطه تا پایان دانشگاه و …

 

اهم اقدامات بنیاد فرهنگی البرز در زمان مدیریت مرحوم البرز در بنیاد

اقدام ماندگار مرحوم البرز، تأسیس این بنیاد از طریق وقف تمام اموال خود بود؛ بطوریکه او حتی خانه شخصی خود را نیز فروخت و مبلغ آن را به مجموع دارایی‌های بنیاد افزود و در یکی از اتاق‌های هتل ایرانشهر (که آن هتل هم ارث او به دخترانش بود و آنها نیز به تبعیت از پدر، این هتل را به بنیاد اهداء نموده بودند)، زندگی کرد. البرز علیرغم بیماری و منع پزشکان از هرگونه فعالیت، مسؤولیت مدیرعاملی بنیاد را با اشتیاق به عهده گرفت و در طی 15 سال حضور در ایران (تا پیش از اعزام به خارج از کشور جهت عمل جراحی معده در سال 1357)، مادام‌العمر خود را از دریافت هرگونه حقوق و پاداش و مزایا بابت مدیریت در بنیاد محروم کرد و به عبارتی، علاوه بر وقف تمامی اموال خود، وجود خود را نیز وقف نمود. این در حالیست که او با وصیت مبنی بر واگذاری جسد خود برای کالبد شکافی به دانشگاه علوم پزشکی تهران، حتی از وقف پیکر خود نیز غافل نشد.

مرحوم البرز طی این سال‌ها ضمن عضویت در اولین هیئت امنای دانشگاه شریف، تمام تلاش خود را در حمایت از نخبگان ایرانی در تمامی سطوح از طریق ابداع و اعطای وام شرافتی (بدون ضامن و بهره) به دانشجویان و در سالهای بعد اعطای وام اشتغال به کار به فارغ التحصیلان دانشگاهی و همچنین ابتکار و اهدای جایزه بنیاد فرهنگی البرز با عنوان “جایزه البرز” به برترین­های علمی کشور به کار بست.